ANG KATOTOHANANG SUMAMPAL SA KANILA
“Aba’t talagang nagbasag ka pa! Diyan ka na nga lang nakakatulong, mang-abala ka pa! Tumigil ka sa kakaakte mo!” ang malutong na sigaw ni Nanay Susan habang nakatayo sa aking harap, nakapamaywang at walang ni katiting na habag sa mga mata.
“Oo nga naman, Maya. Kung ayaw mong maghugas, sabihin mo lang, hindi ‘yung nandaragdag ka pa ng lilinisin!” pagsang-ayon naman ni Tito Ramon habang humihigop ng kape.
Gusto kong sumigaw. Gusto kong sabihing hindi ako nag-aarte, na talagang pumuputok ang dibdib ko sa sakit. Ngunit walang boses na lumalabas sa aking bibig. Nanlamig ang aking mga kamay at paa. Bago tuluyang magdilim ang aking paningin, narinig ko pa ang malakas na pagbagsak ng aking katawan sa basag na bubog sa semento—at ang huling narinig ko ay ang pagalit na mura ni Nanay Susan dahil nabasa ng dugo ang kanyang sahig.
Nang magkamalay ako, hindi na amoy ng sebo at sabon ang aking naamoy, kundi ang amoy ng antiseptiko at gamot. Puti ang paligid. May tubong nakasaksak sa aking ilong at nakakabit na monitor sa aking tabi na tuloy-tuloy ang pagtunog.
Sa gilid ng kama, nakatayo ang isang doktor na seryoso ang mukha, habang sina Nanay Susan at Tito Ramon ay nakaupo sa sopa. Bakas sa mukha ni Nanay ang pagkabagot—para bang naiinis pa rin siya na kinailangan niyang magpunta sa ospital.
“Mabuti at gising ka na, Maya,” malamig ngunit maingat na wika ng doktor. Humarap siya kina Nanay Susan. “Kayo po ba ang ina ng pasyente?”
“Ako nga, Dok,” iritableng sagot ni Nanay Susan. “Anu-ano po bang arte ‘yan? Pwede na ba siyang umuwi para matapos ‘yung mga gawaing iniwan niya sa bahay?”
Huminga nang malalim ang doktor. Tiningnan niya si Nanay Susan nang direkta sa mga mata—isang tinging puno ng poot at pagkadismaya.
“Arte?” tanong ng doktor na bahagyang tumaas ang boses. “Misis, ang anak ninyo ay inatake sa puso—isang malalang Myocardial Infarction. At hindi lang ‘yon, may malubha siyang rheumatic heart disease na matagal nang napabayaan.”
Natahimik ang silid. Bahagyang natigilan si Nanay Susan, habang si Tito Ramon naman ay napatitig sa doktor.
“Ano pong ibig ninyong sabihin?” maang-maangang tanong ni Nanay Susan.
“Kung nahuli pa ng sampung minuto ang pagdala sa kanya rito, patay na ang anak niyo,” direktang pahayag ng doktor. “Nag-aagaw-buhay na siya sa harap ninyo pero inakala ninyong umaarte lang siya? Nabali rin ang dalawa niyang ribs dahil sa bagsak, at napuno ng pasa at hiwa ang katawan niya mula sa mga basag na bubog! Paano ninyo natiis na panoorin ang sarili ninyong anak habang namamatay?”
Parang isang malakas na sampal sa mukha nina Nanay Susan at Tito Ramon ang bawat salitang binitawan ng doktor. Nangatog ang mga labi ni Nanay. Hindi siya makapaniwala. Ang akala niyang simpleng pag-iwas lang sa hugasin ay ang mismong bingit na pala ng aking kamatayan.
ANG HULING PAGPAPASIYA
Sa gitna ng katahimikan, biglang bumukas ang pinto ng silid. Pumasok si Kuya Leo, pawisan at halatang galing sa mahabang pagbiyahe mula sa lalawigan. Nang makita niya ako na may mga tubong nakakabit at halos hindi makagalaw, nanginginig siyang lumapit at napatitig sa akin, bago humarap kina Nanay.
“Nabalitaan ko ang nangyari,” galit at nanginginig na boses ni Kuya Leo. “Nay… pinalaki mo ba kami para gawing alipin si Maya? Buwan-buwan nagpapadala ako ng libo-libong piso para hindi nahihirapan si Maya! Pero saan napupunta? Sa inyo ni Tito Ramon habang pinapatay niyo sa pagod ang kapatid ko?!”
“Leo… hindi ko naman alam…” nauutal na paliwanag ni Nanay Susan habang nagsisimulang lumabas ang mga luha sa kanyang mga mata—mga luhang hindi ko alam kung para sa akin o para sa kanyang sarili.
“Hindi mo alam kasi wala kang pakialam!” sigaw ni Kuya Leo. “Mula ngayon, magtrabaho kayo ni Tito Ramon para sa sarili ninyo. Wala na kayong matatanggap na kahit isang piso mula sa akin.”
Lumapit sa akin si Kuya Leo at hinawakan ang aking malamig na kamay. “Maya, uwi na tayo sa probinsya kapag nakalabas ka na rito. Ako ang mag-aalaga sa ‘yo. Hindi ka na babalik sa bahay na ‘yon.”
Tumingin ako kay Nanay Susan. Nakayuko siya, humahagulgol habang hawak ang kanyang dibdib—mula sa matinding konsensya at takot sa hinaharap. Si Tito Ramon naman ay balisa, hindi malaman kung saan kukuha ng kakainin at panggastos ngayong nawala na ang dalawang taong bumubuhay sa kanila.
Habang nakatitig ako sa kisame ng ospital, naramdaman ko ang pagpatak ng sarili kong luha. Hindi dahil sa sakit ng aking katawan, kundi dahil sa wakas… nakawala rin ako sa impyernong gumagapos sa akin sa loob ng napakahabang panahon.