BAHAGI 3: ANG PAGBAWI AT ANG PANGIL NG BATAS
Ang katahimikan sa loob ng maliit na kubo ay binalot ng matinding tensyon. Ang dating mapagmataas na si Doña Martha ay nanatiling nakaluhod sa basang sahig, marumi na ang laylayan ng kanyang mamahaling bestida, habang si Rica naman ay nakasandal sa marupok na haligi ng kubo, nanginginig at hindi makapaniwala na ang kapatid niyang dating sunud-sunuran ay naging isang estranghero na handang magwasak sa kanilang binuong karangyaan.
“Gabriel, hindi mo pwedeng gawin sa amin ito!” pagsusumamo ni Rica, pilit pinipigil ang panginginig ng kanyang labi. “Kapatid mo ako! Kung may nagastos man kami, barya lang ‘yun kumpara sa kinikita mo sa Dubai! Senior Engineer ka na roon, madali lang sa’yo ang kumita ulit ng milyon-milyon! Bakit kailangan mo kaming ipahiya nang dahil lang sa isang tagabukid?!”
Hindi ko na napigilan ang aking sarili. Isang malakas na sampal ang lumagpak sa kahoy na mesa sa tabi ko, dahilan upang mabasag ang lumang basong nakapatong doon.
“Barya?!” sigaw ko, ang boses ko ay umalingawngaw sa buong baryo. “Anim na taon ng aking buhay ang ibinuhos ko sa disyerto! Anim na taon akong hindi nakakain nang maayos, tiniis ko ang lagnat at pagod na mag-isa, habang iniisip ko na ang bawat patak ng pawis ko ay napupunta sa magandang kinabukasan namin ng asawa ko! Tapos sasabihin mong barya lang?!”
Lumingon ako kay Lina. Kinuha ko ang kanyang kamay at dinala sa tapat ng mukha ni Rica. “Tingnan mo ang mga kamay niya! Tingnan mo ang sugat sa mga daliri niya! Habang nagpapakulay ka ng kuko sa mga mamahaling salon gamit ang pera ko, ang asawa ko ang nagkukuskos ng kubeta ninyo! Ipinagkatiwala ko sa inyo ang buhay ng babaeng pinakamamahal ko, pero itinuring ninyo siyang hayop!”
Kinuha ko ang aking cellphone mula sa aking bulsa. Isang international smartphone na may direct access sa aking mga bank accounts at financial records. Sa kabutihang-palad, bilang isang inhinyero, sanay akong mag-ingat ng bawat dokumento, resibo, at transaction history. Bawat remittance slip mula sa unang buwan ko sa Dubai noong 2020 hanggang sa huling padala ko noong nakaraang linggo ay naka-save sa aking encrypted cloud storage.
Nag-dial ako ng isang numero.
“Atty. Mendoza? Magandang tanghali po. Ako po si Engr. Gabriel Santos,” pormal at mariin kong sabi sa kabilang linya. “Nasa Pilipinas na po ako. Nais ko pong i-activate ang lahat ng legal measures na napag-usapan natin bago ako lumipad pauwi. Dalhin niyo po rito ang buong legal team, kasama ang mga kinatawan mula sa National Bureau of Investigation at ang hepe ng lokal na pulisya. Ipadadala ko ang eksaktong lokasyon ngayon din.”
Nang marinig ang salitang “NBI” at “pulisya,” tuluyang bumigay ang tuhod ni Rica at napasalampak siya sa tabi ng kanyang ina.
“Gabriel, huwag! Pakiusap, anak, huwag ang pulis!” umiiyak na gumapang si Doña Martha palapit sa akin, pilit hinahawakan ang aking mga binti. “Mapapahiya tayo sa buong angkan! Anong sasabihin ng mga kumare ko? Anong sasabihin ng mga kapitbahay sa Villa Esperanza?! Ako ang nanay mo, Gabriel! Utang mo sa akin ang buhay mo!”
Yumuko ako upang pantayan ang kanyang umiiyak na mukha. Ang mga matang dati kong tinitingnan nang may buong paggalang ay wala nang natitirang kabanalan sa aking paningin.
“Ipinagpalit mo ang pagiging ina sa pera, Doña Martha,” malamig kong wika. “Noong pinili ninyong gutumin si Lina habang nagpapakasasa kayo sa milyon-milyon ko, kayo mismo ang pumutol sa anumang ugnayan natin bilang mag-ina. Ang perang kinamkam ninyo ay hindi regalo. Pera ‘yun na may specific instruction: para sa bahay namin ni Lina at para sa kanyang mga pangangailangan. Ang tawag doon sa batas ay qualified theft at estafa through abuse of confidence.”
Habang naghihintay kami sa pagdating ng mga awtoridad, inalalayan ko si Lina na maupo sa isang lumang bangko. Kumuha ako ng malinis na panyo mula sa aking bagahe at marahang pinunasan ang mga luha at alikabok sa kanyang mukha.
“Lina, makinig ka sa akin,” bulong ko habang hawak ang kanyang nanginginig na mga pisngi. “Tapos na ang impiyerno mo. Nandito na ako. Hindi ka na muling matutulog sa malamig na sahig. Hindi ka na muling hihingi ng pambili ng pagkain. Ang lahat ng kinuha nila sa’yo, babawiin natin nang buong-buo.”
Yumakap si Lina sa akin nang mahigpit, ang kanyang buong katawan ay yumayanig sa pinaghalong luha ng lungkot at ginhawa. “Akala ko kinalimutan mo na ako, Gabriel… Araw-araw, sinasabi nila sa akin na may iba ka nang babae sa ibang bansa, na nagpapadala ka lang ng kaunting barya para hindi sila makasuhan ng abandonment… halos mawalan na ako ng pag-asa…”
“Patawarin mo ako kung naniwala ako sa mga sulat at tawag nila,” sabi ko, habang nanggigigil ang aking kalooban sa kasamaan ng sarili kong kadugo. “Pinalitan pala nila ang SIM card na ibinigay ko para sa’yo bago ako umalis. Bawat mensahe ko sa’yo, sila ang sumasagot gamit ang ibang phone. Ang buong akala ko ay nakikipag-usap ako sa’yo tuwing gabi.”
Makalipas ang halos apatnapu’t limang minuto, narinig ang pagdating ng sunud-sunod na sasakyan. Isang itim na SUV na may lulang abogado, kasunod ang dalawang mobile patrol ng pulisya at isang van ng mga imbestigador. Ang katahimikan ng liblib na baryo ay nabasag ng mga sirena at yabag ng mga armadong alagad ng batas.
Pumasok si Atty. Mendoza, isang kilalang corporate at criminal lawyer na personal kong kinontrata bago ako umuwi, hawak ang makakapal na folder ng mga dokumento.
“Good afternoon, Engr. Santos,” bati ng abogado. Tumingin siya sa paligid, bakas ang matinding pagkagulat sa kalagayan ng bahay. “Nakuha na namin ang lahat ng financial trail mula sa bank accounts nina Gng. Martha Santos at Bb. Rica Santos. Ayon sa subpoena duces tecum na inihanda natin, mahigit animnapu’t walong milyong piso ang pumasok sa kanilang personal accounts mula sa iyong international wire transfers sa loob ng anim na taon.”
“At nasaan napunta ang perang iyon, Attorney?” tanong ko nang malakas upang marinig ng aking ina at kapatid.
Binuklat ni Atty. Mendoza ang unang folder. “Base sa Registry of Deeds, bumili sila ng tatlong prime lots sa Villa Esperanza Grand Estates na nagkakahalaga ng tatlumpung milyong piso. Nagpatayo sila roon ng isang three-storey modern mansion na tinatayang nagkakahalaga ng dalawampu’t limang milyong piso. Mayroon ding apat na registered luxury vehicles sa ilalim ng pangalan ni Rica Santos, kabilang ang isang Porsche Macan at isang Toyota Land Cruiser. Ang natitirang pondo ay ginamit sa mga international travel, signature accessories, at mga nabigong negosyo.”
Napatakip ng mukha si Rica at tuluyang humagulgol. Si Doña Martha naman ay tulala, tila unti-unting napagtatanto na ang tore ng karangyaan na itinayo nila sa ibabaw ng kasinungalingan ay tuluyan nang guguho.
“Attorney,” baling ko sa abogado habang nakaturo kina Mama at Rica. “Nais kong sampahan sila ng kasong Plunder, Qualified Theft, at syndicated Estafa. Bukod pa roon, magsasampa rin si Lina ng kasong paglabag sa Republic Act 9262 o Anti-Violence Against Women and Their Children dahil sa anim na taon ng psychological, emotional, at economic abuse.”
“Gabriel! Kapatid mo ako! Huwag mong gawin sa akin ‘to! Mabubulok ako sa kulungan!” sigaw ni Rica habang sinusubukang lumapit sa akin, ngunit hinarang siya ng dalawang babaeng pulis.
“Dapat naisip mo ‘yan bago mo ginawang alipin ang asawa ko,” sagot ko nang walang bahid ng awa. “Inubos mo ang perang pinaghirapan ko, habang pinapanood mo siyang magdildil ng asin. Walang piyansa ang kasong kakaharapin ninyo.”
Lumapit ang hepe ng pulisya kina Mama at Rica. “Gng. Martha Santos at Bb. Rica Santos, inaaresto namin kayo sa bisa ng mga reklamong isinampa laban sa inyo. May karapatan kayong manahimik. Ang anumang sasabihin ninyo ay maaaring gamitin laban sa inyo sa hukuman.”
Habang pilit na ikinakabit ang mga posas sa kanilang mga pulso—mga pulsong napapalamutian pa rin ng mga gintong alahas na binili gamit ang aking dugo at pawis—nagsisigaw si Doña Martha.
“Isinusumpa kita, Gabriel! Walang utang na loob! Pinalaki kita! Pinalaki kita upang maging tagapagtaguyod ng pamilyang ito!”
Tiningnan ko siya nang diretso sa kanyang nanlilisik na mga mata.
“Pinalaki mo ako para maging gatasan mo, Ma. Ngunit tapos na ang panahon ng pagiging bulag ko. Ang tunay na sumpa ay ang kasakiman ninyo. At ang sumpang ‘yan ang magpapakulong sa inyo.”
Pinanood namin ni Lina habang ipinapasok sina Mama at Rica sa loob ng police car. Ang buong baryo ay naglabasan sa kani-kanilang mga bahay, nanonood sa pagbagsak ng mag-inang dating nagmamalaki at nang-aapi sa kanila.
Nang mawala ang mga sasakyan sa dulo ng kalsada, humarap ako kay Lina. Kinuha ko ang kanyang dalawang kamay at hinalikan ang bawat gasgas at kalyo roon.
“Halika na, Lina,” marahan kong sabi. “Iwanan na natin ang lugar na ito. Oras na para bawiin natin ang tunay na para sa’yo.”